(Voor Nederlands zie beneden)
Feeling with your eyes (but preferably with your hands)
As a child, I had an almost uncontrollable urge to touch everything. In shops, my hands would automatically glide along fabrics, surfaces, shelves, edges. My mother was not amused.
“Hands behind your back.”
Maybe you recognize this. And to be fair, I usually obeyed. As far as I remember, I never broke anything. I was not a tiny domestic disaster in a winter coat.
But the urge to touch things never went away. It is still true: when I see a texture, I want to know how it feels. Only after my fingers have passed over it does it become real.
When does something become real?
There is a moment when looking turns into experiencing. I remember the ancient stones of the Arena of Nîmes, which I visited when I was young. Smooth in some places, worn down by thousands of years of use. When I touched them, I could almost hear the people who had once walked and sat there.
Not literally, of course. I am not claiming the stones started whispering in Latin. But my hand understood something my eyes alone could not fully grasp. That this place was not just old. It had been inhabited. Used. Present.
And then there are the walls of Antelope Canyon (AZ), shaped by wind and water, where light brushes along the layers and time becomes visible. You do not simply walk through a place like that. You want to touch those stones. Not out of greed. More out of recognition. As if your hand wants to check whether so much beauty can actually exist.
Perhaps touch is a way of knowing that is older than language. Before we name something, we feel whether it is hard, soft, cold, safe, sharp, alive, dead, worn smooth or resistant. Our hands know things before our mind turns them into a story.
Looking can remain at a distance. Touch cannot.
The moment you touch something, you are no longer only a spectator. You become part of the encounter. Your hand lands on the world, and the world answers with temperature, resistance, relief, pressure.
A screen responds to my finger. A rock does not. And that difference is beginning to interest me more and more.
The smooth world
We look more than ever, but we feel less. Our world has become increasingly smooth: screens, images, perfectly finished surfaces, interiors without frayed edges, devices without visible screws, photographs without grain, skin without pores or wrinkles.
Everything has to be seamless. Fast. Intuitive. Frictionless.
And I am not immune to it. I can happily disappear into digital worlds and science fiction. Give me an abandoned planet, an alien landscape, a robot with an unsettlingly human gaze, and I am gone.
But nothing comes close to real matter. Stone, wind, wood that splinters. Paper with fibres. Paint that refuses to do what you had so politely planned for it. Something that offers resistance to your hand.
Maybe we do not only miss nature. Maybe we miss resistance? Everything in the digital world moves with us. One swipe and the image shifts. One click and something new appears. The world seems to adjust itself to our fingers.
But a tree trunk cannot be swiped. A rock will not move aside because I am in a hurry. A landscape does not adapt to my mood. Inconvenient, yes. But exactly there lies its value.
The physical world pulls us out of the illusion that everything should be instantly available. Matter slows us down. It asks for attention. It makes us present.
How rude of it.
Texture as memory
A smooth new surface does not tell us much. But a worn stone, a weathered wall, a cracked layer of paint, a rock rounded by wind, these have been through something. Texture is memory made visible and tangible. Time stored not in words, but in grooves, edges, veins, scars and layers.
That is why I am drawn to rugged landscapes. Not because they are easily beautiful. They are not landscaped, polished, softened, or arranged for our comfort. They exist on their own terms. And perhaps that is why they feel so real to me.
In a rugged landscape, the human being is not the centre of everything. That can be uncomfortable, but also liberating. You do not have to make yourself larger than you are. The scale of rocks, canyons, mountains and deserts does that work for you. You become smaller. But not less. You feel where you begin and where you end.
And sometimes, if you look long enough, maybe even if you feel with your eyes, that boundary softens again.
What I search for in my work
In my work, I search for that same feeling: vastness, roughness, surfaces that have endured something.
Perhaps I am not only looking for beauty, but for evidence of presence. A landscape that has not been smoothed over. A surface that does not merely want to be looked at, but almost looks back.
Rocks, earth, weathered walls, driftwood, cracked paint: they carry traces of forces larger than ourselves, wind, water, time, pressure, silence.
SPLASHZONE, mixed media on cotton rag paper
© Françoise Vaal
That is why I like working with layers, textures and rough surfaces. Not only because they are beautiful, but because they evoke something I recognise in the real world. A sense of having been lived through. As if the image did not appear all at once, but came into being through time, chance, pressure and touch.
A smooth image can seduce. But a rough image invites you closer. You want to know what lies beneath it. You almost want to look with your fingers.
Photography remains the foundation of my work, but paint, monoprints, paper and collage bring in another layer. They make the image less obvious. Less polished. Less distant.
Maybe hands are portals too. They bring the outside world in. Not as an image, but as temperature, pressure, relief, resistance. Through the skin, the world comes closer than it does through the eye. The eye can still hover. The hand lands.
With your hand on stone
Maybe that is what touch gives back to us: the awareness that we are not separate from the world. We are not only eyes behind a screen. Not only thoughts in a head. Not only profiles, plans, opinions and images. We are skin, hands and attention. And sometimes connection begins very simply. Not by understanding or by analysing, but with your hand on stone.
Voelen met je ogen (... maar liever met je handen)
Als kind had ik een bijna onbedwingbare neiging om alles aan te raken. In winkels gleden mijn handen automatisch langs stoffen, oppervlakken, planken en randen. Mijn moeder was daar niet blij mee.
“Handjes op je rug.”
Misschien herken je dit. En eerlijk is eerlijk: meestal gehoorzaamde ik. Voor zover ik me kan herinneren heb ik nooit iets kapotgemaakt. Ik was geen klein huiselijk rampgebied in een winterjas.
Maar die drang om dingen aan te raken is nooit verdwenen. Het geldt nog steeds: als ik een textuur zie, wil ik weten hoe die voelt. Pas nadat mijn vingers eroverheen zijn gegaan, wordt het echt.
Wanneer wordt iets echt?
Er is een moment waarop kijken overgaat in ervaren. Ik herinner me de oude stenen van de Arena van Nîmes, die ik bezocht toen ik jong was. Op sommige plekken glad, uitgesleten door duizenden jaren gebruik. Toen ik ze aanraakte, kon ik de mensen die daar ooit hadden gelopen en gezeten bijna horen.
Niet letterlijk natuurlijk. Ik beweer niet dat de stenen ineens in het Latijn begonnen te fluisteren. Maar mijn hand begreep iets wat mijn ogen alleen niet helemaal konden bevatten. Dat deze plek niet alleen oud was. Ze was bewoond geweest. Gebruikt. Aanwezig.
En dan zijn er de wanden van Antelope Canyon in Arizona (zie foto boven), gevormd door wind en water, waar het licht langs de lagen strijkt en tijd zichtbaar wordt. Door zo’n plek loop je niet zomaar heen. Je wilt die stenen aanraken. Niet uit hebberigheid. Meer uit herkenning. Alsof je hand wil controleren of zoveel schoonheid werkelijk kan bestaan.
Misschien is aanraking een manier van weten die ouder is dan taal. Voordat we iets benoemen, voelen we of het hard is, zacht, koud, veilig, scherp, levend, dood, gladgesleten of weerbarstig. Onze handen weten dingen voordat ons hoofd er een verhaal van maakt.
Kijken kan op afstand blijven. Aanraking niet.
Op het moment dat je iets aanraakt, ben je niet langer alleen toeschouwer. Je wordt onderdeel van de ontmoeting. Je hand landt op de wereld, en de wereld antwoordt met temperatuur, weerstand, reliëf en druk.
Een scherm reageert op mijn vinger. Een rots niet. En dat verschil begint me steeds meer te interesseren.
De gladde wereld
We kijken meer dan ooit, maar we voelen minder.
Onze wereld is steeds gladder geworden: schermen, beelden, perfect afgewerkte oppervlakken, interieurs zonder rafelranden, apparaten zonder zichtbare schroeven, foto’s zonder korrel, huid zonder poriën of rimpels.
Alles moet naadloos zijn. Snel. Intuïtief. Frictieloos.
En ik ben er niet immuun voor. Ik kan met groot plezier verdwijnen in digitale werelden en sciencefiction. Geef me een verlaten planeet, een buitenaards landschap, een robot met een verontrustend menselijke blik, en ik ben weg.
Maar niets komt in de buurt van echte materie. Steen, wind, hout dat splintert. Papier met vezels. Verf die weigert te doen wat je zo beleefd voor haar had bedacht. Iets dat weerstand biedt aan je hand.
Misschien missen we niet alleen de natuur. Misschien missen we weerstand? In de digitale wereld beweegt alles met ons mee. Eén veeg en het beeld verschuift. Eén klik en er verschijnt iets nieuws. De wereld lijkt zich aan onze vingers aan te passen.
Maar een boomstam kun je niet wegvegen. Een rots gaat niet opzij omdat ik haast heb. Een landschap past zich niet aan mijn stemming aan. Onhandig, ja. Maar precies daarin ligt zijn waarde.
De fysieke wereld trekt ons uit de illusie dat alles onmiddellijk beschikbaar zou moeten zijn. Materie vertraagt ons. Ze vraagt om aandacht. Ze maakt ons aanwezig.
Wat onbeleefd van haar.
Textuur als geheugen
Een glad nieuw oppervlak vertelt ons niet veel. Maar een uitgesleten steen, een verweerde muur, een gebarsten verflaag, een rots afgerond door wind, die hebben iets meegemaakt. Textuur is geheugen dat zichtbaar en tastbaar is geworden. Tijd opgeslagen, niet in woorden, maar in groeven, randen, aders, littekens en lagen.
Daarom voel ik me aangetrokken tot ruige landschappen. Niet omdat ze gemakkelijk mooi zijn. Ze zijn niet aangelegd, gepolijst, verzacht of ingericht voor ons comfort. Ze bestaan op hun eigen voorwaarden. En misschien voelen ze juist daarom zo echt voor mij.
In een ruig landschap staat de mens niet in het middelpunt van alles. Dat kan ongemakkelijk zijn, maar ook bevrijdend. Je hoeft jezelf niet groter te maken dan je bent. De schaal van rotsen, canyons, bergen en woestijnen doet dat werk voor je. Je wordt kleiner. Maar niet minder. Je voelt waar je begint en waar je ophoudt.
En soms, als je lang genoeg kijkt, misschien zelfs als je met je ogen voelt, wordt die grens weer zachter.
Waar ik naar zoek in mijn werk
In mijn werk zoek ik naar datzelfde gevoel: uitgestrektheid, ruwheid, oppervlakken die iets hebben doorstaan.
Misschien zoek ik niet alleen naar schoonheid, maar naar bewijs van aanwezigheid. Een landschap dat niet is gladgestreken. Een oppervlak dat niet alleen bekeken wil worden, maar bijna terugkijkt.
Rotsen, aarde, verweerde muren, drijfhout, gebarsten verf: ze dragen sporen van krachten groter dan wijzelf, wind, water, tijd, druk, stilte.
Daarom werk ik graag met lagen, texturen en ruwe oppervlakken. Niet alleen omdat ze mooi zijn, maar omdat ze iets oproepen wat ik herken in de echte wereld. Een gevoel van doorleefdheid. Alsof het beeld niet in één keer is verschenen, maar is ontstaan door tijd, toeval, druk en aanraking.
Een glad beeld kan verleiden. Maar een ruw beeld nodigt je dichterbij. Je wilt weten wat eronder ligt. Je wilt bijna met je vingers kijken.
Fotografie blijft de basis van mijn werk, maar verf, monoprints, papier en collage brengen een extra laag binnen. Ze maken het beeld minder vanzelfsprekend. Minder gepolijst. Minder afstandelijk.
Misschien zijn handen ook portalen. Ze brengen de buitenwereld naar binnen. Niet als beeld, maar als temperatuur, druk, reliëf, weerstand. Via de huid komt de wereld dichterbij dan via het oog. Het oog kan nog blijven zweven. De hand landt.
Met je hand op steen
Misschien is dat wat aanraking ons teruggeeft: het besef dat we niet losstaan van de wereld. We zijn niet alleen ogen achter een scherm. Niet alleen gedachten in een hoofd. Niet alleen profielen, plannen, meningen en beelden. We zijn huid, handen en aandacht. En soms begint verbinding heel eenvoudig. Niet door te begrijpen of te analyseren, maar met je hand op steen.
